Angst

Angst bij kinderen
Bang zijn en angstig worden is veel voorkomend gedrag bij jonge kinderen. Je kan het een beetje verklaren vanuit de natuur. Als je klein en kwetsbaar bent (zoals baby’s en jonge kinderen), moet je goed op blijven letten want je hebt nog geen goede manier om jezelf te verdedigen. Ook zijn veel dingen nog onbekend voor je, waardoor je voorzichtiger bent. Je moet als jong kind nog leren wat veilig en onveilig voor je is.

Je wordt als baby geboren met het instinct dat je ouders en verzorgers veilig zijn. Al snel komen daar nieuwe mensen en dingen bij, die je vaak ziet en waarvan je leert dat ook die veilig zijn. En daarmee merk je al snel dat veel nieuwe dingen voor veel jonge kinderen in eerste instantie ‘onveilig’ lijken en daarmee spannend zijn. Denk bijvoorbeeld aan het overgaan op vaste voeding. Je baby moet natuurlijk motorisch leren hoe je een hap kan nemen van voedsel, maar de meeste baby’s zullen dit ook heel voorzichtig proeven. Zo kan het lichaam bedenken of het eten ‘veilig’ is.

Welke angsten zie je bij jonge kinderen
Angsten wisselen per levensfase. Als een baby net geboren is, voelt de baby zich vooral veilig bij mama. Als snel breidt de wereld uit, naar papa en andere belangrijke anderen. Onverwachtse geluiden, aanrakingen etc. kunnen dan al heel angstig zijn.

De meeste peuters daarentegen, zullen enthousiast worden van onverwachtse bewegingen zoals omhoog zwieren en zwaaien. Maar peuters zullen weer sneller angstig worden wanneer ze (ver) ben je weg gaan (scheidings -en verlatingsangst) en door dingen waar ze geen controle over hebben, zoals lawaai van buiten.

Kleuters beginnen met fantaseren, maar worden dan ook vaak bang voor hun eigen fantasieën. Zoals de monsters die onder het bed kan liggen. Ook begint het te komen dat kleuters bang zijn dat anderen (bijvoorbeeld papa en mama) hen niet meer lief vinden.

Wanneer is angst een probleem
Zoals je leest is het dus heel logisch en belangrijk dat kinderen bang zijn en dingen spannend vinden. Maar als de bangheid blijft (of groter wordt) terwijl je kind al veel gerustgesteld is en al vaak geoefend heeft met de situatie, dan kan het goed zijn om hulp te vragen. Bij sommige kinderen is de angst namelijk zo aanwezig, dat de ontwikkeling (of jullie gezin) vast begint te lopen.

Om te kijken of angst echt een groot issue is bij je kind, wordt bij jonge kinderen gebruik gemaakt van de DC 0-5. Daarin staat beschreven wanneer angst nog past bij de leeftijd of wanneer angst te veel verstorend is voor de ontwikkeling. Er staan verschillende soorten angst beschreven, zoals angst om te praten (terwijl het kind wel kan praten. Dit heet ook wel selectief mutisme), extreem bang zijn om nieuwe dingen te proberen, extreme scheidings – en verlatingsangst, angst voor sociale situaties en angst om te eten.

Criteria die worden gebruikt om de angst in te schatten zijn o.m.:

  • kind vermijd de angstige situaties
  • het moet een paar keer per dag voorkomen
  • de angst moet minimaal 2 weken aanwezig zijn
  • de angst belemmerd de ontwikkeling
  • de angst ontregelt het gezinsleven
 

Wat kun je als ouders doen
Het is lastig om goed in te schatten of je bij angst extra ondersteuning nodig hebt. Vaak voelen ouders wel aan of de angst extreem is. In die situaties ben je namelijk als ouder ook steeds met de angst bezig, je wilt het voorkomen en plant er misschien wel van alles omheen.  De angst aanpakken kan op verschillende manieren, afhankelijk van het type angst.

Soms is het juist goed om met je kind te gaan oefenen om in de angstige situatie rustig te blijven. In andere situaties merk je dat je zelf misschien ook iets eng vindt en kan je zelf het beste laten zien dat iets niet spannend is. Ook kan het zijn dat je de aanleiding van de angst kent. Zo kunnen sommige kinderen een traumatische ervaring gehad hebben. Dit kan op een andere manier (pre-verbale) EMDR aangepakt worden. Bij twijfel kun je daarom altijd navraag doen bij je huisarts of bij het consultatiebureau. Zij kunnen je doorverwijzen naar een specialist op het gebied van angst bij jonge kinderen, zoals IMH-specialisten of Kinderpsychiaters.

Online ondersteuning
Kenniscentrum KJP heeft samen met professionals, ouders en ervaringsdeskundigen informatie verzameld over angst.  Ook als je bij Balansdigitaal (een platform voor ouders)  zoekt op angst vind je veel informatie. Op Opvoeden.nl vindt je achtergrond informatie en tips.

 

Richtlijnen voor professionals

  • DAIMH. Screening, triage en diagnostiek bij 0-5 jarigen. Lees richtlijn
  • Richtlijn NCJ Angst https://www.ggzrichtlijnen.nl/adhd2(2016). Lees richtlijn
  • Trimbos. GGZrichtlijnen Angststoornissen. Lees richtlijn
 

Monsters onder het bed

Angst van peuter tot puber, wordt beschreven in dit boek met voorbeelden en praktische tips voor ouders en opvoeders.

Breek de stilte

Kinderen met selectief mutisme praten thuis wel, maar in andere sociale situaties, zoals op school, niet of zeer weinig. Dit boek is gericht op leerkrachten, zodat ze handvatten krijgen om kinderen met selectief mutisme in de klas te begeleiden

Voorbij de angst

Dit boek biedt (para)medici inzichten en handvatten die gericht zijn op het reduceren van angst bij kinderen, bijvoorbeeld het ziekenhuis of de dokterspraktijk.